Iran News: हॉर्मुझमध्ये रॉकेटमधून समुद्री माईन्स? अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर वाढला तणाव

Iran News: इराणकडून रॉकेटद्वारे समुद्री माईन्स टाकण्याची तयारी? अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर हॉर्मुझमध्ये पुन्हा धग

लाराक बेटावरील इराणच्या रॉकेट लाँचर्सवर अमेरिकेचा हल्ला; समुद्री माईन्सच्या धोक्याने जगभरातील तेल वाहतुकीची चिंता वाढली

तेहरान/वॉशिंग्टन, 31 ऑगस्ट 2026 : अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षाने पुन्हा गंभीर वळण घेतले आहे. हॉर्मुझ सामुद्रधुनीत समुद्री सुरुंग अर्थात Sea Mines टाकण्याची तयारी इराणकडून सुरू असल्याचा दावा अमेरिकेने केला आहे. यानंतर अमेरिकन सैन्याने इराणच्या लाराक बेटावरील दोन रॉकेट लाँचर्सवर हल्ला केला. या कारवाईनंतर इराणनेही अमेरिकेच्या मध्यपूर्वेतील तळांना लक्ष्य करत प्रत्युत्तर दिल्याने परिस्थिती आणखी तणावपूर्ण झाली आहे. (courtesy Al Jazeera)

फोटो : हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाज वाहतूक आणि लाराक बेटाचा परिसर

---

अमेरिकेने लाराक बेटावर हल्ला का केला?

अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडच्या म्हणण्यानुसार, इराणच्या Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) कडून हॉर्मुझ सामुद्रधुनीत समुद्री माईन्स टाकण्यासाठी रॉकेट लाँचर्सचा वापर करण्याची तयारी सुरू होती.

अमेरिकेने या हालचालीला व्यापारी जहाजांसाठी तातडीचा धोका मानून लाराक बेटावर कारवाई केली. Reuters आणि APच्या वृत्तांनुसार, अमेरिकन सैन्याने 30 ऑगस्ट रोजी दोन इराणी रॉकेट लाँचर्सवर हल्ला केला. (Reuters)

या हल्ल्यानंतर इराणने अमेरिकेच्या जॉर्डनमधील लष्करी तळांवर क्षेपणास्त्र हल्ले केल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे काही आठवड्यांच्या तुलनेने शांततेनंतर अमेरिका-इराण संघर्ष पुन्हा भडकला आहे. (Khaleej Times)

---

रॉकेटमधून समुद्री माईन्स टाकणे शक्य आहे का?

याच प्रश्नामुळे सध्या लष्करी तज्ज्ञांमध्ये मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.

अल जझीराच्या विश्लेषणानुसार, पारंपरिक रॉकेटचा वापर करून समुद्रात माईन्स टाकणे सोपे किंवा अत्यंत कार्यक्षम तंत्र नाही. रॉकेटला उड्डाणाचा वेग, समुद्रात पडताना होणारा धक्का आणि माईनची सुरक्षितता अशा अनेक तांत्रिक अडचणी असतात.

मात्र इराणने पारंपरिक शस्त्रांमध्ये बदल करून त्यांचा वेगळ्या पद्धतीने वापर करण्याची क्षमता यापूर्वी दाखवली आहे. त्यामुळे अमेरिकेचा दावा पूर्णपणे अशक्य असल्याचेही म्हणता येत नाही. (Al Jazeera)

फोटो : Fajr-5 रॉकेट प्रणाली; या प्रणालीचा समुद्री माईन्स टाकण्यासाठी वापर केल्याचा दावा केला जात आहे.

---

Fajr-5 रॉकेट प्रणाली चर्चेत

या संपूर्ण प्रकरणात Fajr-5 रॉकेट प्रणाली विशेष चर्चेत आली आहे.

The Maritime Executiveच्या वृत्तानुसार, जानेवारी 2025 मध्ये झालेल्या Great Prophet-19 लष्करी सरावात इराणने Fajr-5 रॉकेटचा वापर करून समुद्रात माईन्स टाकण्याची पद्धत दाखवली होती. या प्रणालीच्या रॉकेटमध्ये समुद्री माईन बसवून ती लांब अंतरावर नेण्याची संकल्पना वापरली गेल्याचे वृत्त आहे. (Maritime Executive)

Fajr-5 हे ट्रकवर बसवलेले बहु-रॉकेट लॉन्चर आहे. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतीने लहान बोटी किंवा नौदल जहाजे वापरून माईन्स टाकण्याऐवजी किनाऱ्यावरून रॉकेटच्या माध्यमातून त्या विशिष्ट भागात पोहोचवण्याचा पर्याय इराणकडे असू शकतो.

---

समुद्री माईन्स एवढ्या धोकादायक का?

फोटो : समुद्री माईन्स आणि त्यांना शोधून निष्क्रिय करण्याची प्रक्रिया

समुद्री माईन्स पाण्याखाली लपवून ठेवता येतात. जहाजाच्या हालचाली, कंपन किंवा चुंबकीय संकेतांवर प्रतिक्रिया देऊन काही प्रकारच्या माईन्सचा स्फोट होऊ शकतो.

हॉर्मुझसारख्या अरुंद आणि अत्यंत व्यस्त समुद्री मार्गात त्यांचा वापर झाल्यास परिणाम गंभीर होऊ शकतो. एखाद्या मोठ्या तेलवाहू जहाजाला माईनचा फटका बसल्यास केवळ जहाजाचे नुकसान होत नाही, तर त्या परिसरातील संपूर्ण जहाज वाहतूक थांबवावी लागू शकते.

अल जझीराच्या विश्लेषणानुसार, माईन्सचा धोका केवळ प्रत्यक्ष स्फोटापुरता मर्यादित नसतो; जहाजांना सुरक्षित मार्ग कोणता आहे याबाबत निर्माण होणारी अनिश्चितताही मोठा परिणाम घडवू शकते. (Al Jazeera)

---

हॉर्मुझ सामुद्रधुनी जगासाठी इतकी महत्त्वाची का?

फोटो : हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणारे तेलवाहू जहाज

हॉर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे. पर्शियन गल्फमधील तेल आणि LNGची मोठी वाहतूक या मार्गावर अवलंबून आहे.

अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षामुळे या मार्गावरील जहाज वाहतूक आधीच मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे. आता पुन्हा माईन्सचा धोका निर्माण झाल्यास तेल पुरवठ्यावर आणि जागतिक बाजारपेठेवर दबाव वाढण्याची शक्यता आहे.

Reutersच्या 31 ऑगस्टच्या बाजार विश्लेषणानुसार, हॉर्मुझमधील वाढत्या तणावामुळे Brent crudeचे दर $90 प्रति बॅरलच्या वर गेले होते. (Reuters)

---

लाराक बेट इतके महत्त्वाचे का?

लाराक हे इराणच्या किनाऱ्याजवळील बेट असून हॉर्मुझ सामुद्रधुनीच्या महत्त्वाच्या समुद्री मार्गावर त्याचे रणनीतिक स्थान आहे.

फोटो : हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील लाराक बेटाचे रणनीतिक स्थान

या बेटावरून हॉर्मुझमधील जहाजांच्या हालचालींवर नजर ठेवणे शक्य होते. त्यामुळेच अमेरिकेने येथे असलेल्या इराणी रॉकेट लाँचर्सना लक्ष्य केले असल्याचे सांगितले आहे. (Reuters)

---

पुढे काय होणार?

अमेरिकेने हॉर्मुझमधील माईन्सचा धोका दूर करण्याचा दावा केला असला तरी इराणकडून पुन्हा माईन्स टाकण्याचा प्रयत्न होऊ शकतो, अशी अमेरिकेची भीती आहे.

दरम्यान, इराणच्या IRGCकडून एका सुपरटँकरला समुद्री माईन्सचा फटका बसल्याचा दावा करण्यात आला आहे. या घटनेची स्वतंत्र पुष्टी अद्याप स्पष्ट झालेली नसल्याने हा दावा सावधपणे पाहणे आवश्यक आहे.

या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि इराणमध्ये पुन्हा थेट लष्करी संघर्ष वाढल्यास त्याचा परिणाम केवळ मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित राहणार नाही. तेलाचे दर, समुद्री वाहतूक, विमा खर्च आणि जागतिक व्यापारावर त्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो. (Courtesy Reuters)

थोडक्यात

रॉकेटद्वारे समुद्री माईन्स टाकणे तांत्रिकदृष्ट्या असामान्य आणि गुंतागुंतीचे असले, तरी इराणने अशा प्रकारची क्षमता सरावात दाखवल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे अमेरिकेने लाराक बेटावर केलेली कारवाई हॉर्मुझमधील समुद्री वाहतुकीच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची ठरते. मात्र, अमेरिकेच्या हल्ल्याच्या वेळी प्रत्यक्षात माईन्स टाकण्याची तयारी सुरू होती का, याबाबत स्वतंत्र पुरावे आणि पुष्टी अद्याप मर्यादित आहेत. (Al Jazeera)

(Video Courtesy Abhisar Sharma)