‘Toxic’मध्ये यशचा रौद्र अवतार; ज्या राक्षसाला संपवायचे होते, त्याचाच चेहरा बनला सिनेमा?

 

‘Toxic’ : ज्या राक्षसाला संपवायचे होते, त्याचाच चेहरा का बनला यशचा सिनेमा?

यशचा ‘Toxic’ हा केवळ गँगस्टर अॅक्शनपट नाही; तो पुरुषत्व, हिंसा, अपराधगंड आणि पितृसत्ताक मानसिकतेवर भाष्य करण्याचा प्रयत्न आहे. पण या प्रयत्नात चित्रपट स्वतःच त्याच हिंसक चौकटीत अडकतो का?

मुंबई : ‘KGF’नंतर तब्बल चार वर्षांनी अभिनेता यश मोठ्या पडद्यावर परतला आणि त्याच्यासोबत आलेला ‘Toxic: A Fairy Tale for Grown-Ups’ हा चित्रपट पहिल्यापासूनच चर्चेत होता. दिग्दर्शिका गीतू मोहनदास यांनी यशच्या स्टार इमेजचा वापर करत एक वेगळ्या प्रकारचा क्राइम-गँगस्टरपट उभा करण्याचा प्रयत्न केला आहे. मात्र हा सिनेमा फक्त बंदुका, रक्तपात आणि गँगस्टरची ताकद दाखवणारा चित्रपट आहे, असे म्हणणे त्याच्यावर अन्याय ठरेल.

चित्रपटाच्या आतमध्ये अपराधगंड, वडील-मुलाचे नाते, पुरुषत्वाची विकृत कल्पना आणि स्वतःच्या हिंसक अस्तित्वाशी सामना करण्याचा प्रयत्न दिसतो. पण हा सगळा आशय प्रेक्षकांपर्यंत कितपत पोहोचतो, हा खरा प्रश्न आहे. Indian Expressच्या सखोल विश्लेषणानेही याच विरोधाभासाकडे लक्ष वेधले आहे.

---

🎬 ‘Toxic’ची गोष्ट नेमकी काय?

कथेच्या केंद्रस्थानी आहे राया, हे पात्र यशने साकारले आहे. तो गुन्हेगारी जगतातील हिंसक आणि प्रभावशाली व्यक्ती आहे. त्याच्या आयुष्यातील नातेसंबंध, सत्ता, हिंसा आणि त्याच्या भूतकाळातील निर्णय हळूहळू कथेला एका मानसिक संघर्षाकडे घेऊन जातात.

चित्रपटाच्या सुरुवातीलाच नादिया आणि तिचा मुलगा टिकिट यांची कथा समोर येते. नादिया आपल्या मुलाच्या मनात वडिलांची ओळख मिळवण्याची इच्छा निर्माण करते. त्यानंतर घडणारी घटना संपूर्ण कथेला एका अंधाऱ्या दिशेने घेऊन जाते. Indian Expressच्या मते, नादियाच्या मृत्यूनंतर रायाच्या आयुष्यात टिकिटची उपस्थिती केवळ कथानकातील व्यक्ती म्हणून न राहता त्याच्या अपराधगंडाशी जोडली जाते. 

🧠 ‘टिकिट’ खरोखर अस्तित्वात आहे की रायाच्या मनात?

इथून पुढे स्पॉयलर आहेत.

चित्रपटाच्या सर्वात महत्त्वाच्या आणि चर्चेत राहिलेल्या भागांपैकी एक म्हणजे टिकिटचे अस्तित्व.

कथानक जसजसे पुढे जाते, तसतसे प्रेक्षकांना जाणवते की टिकिट ही व्यक्ती वास्तवात आहे की रायाच्या अपराधी मनाने निर्माण केलेली प्रतिमा आहे, याबद्दल निश्चित उत्तर दिले जात नाही.

याच कारणामुळे ‘Toxic’चा शेवट सरळ-सोप्या गँगस्टरपटापेक्षा मानसशास्त्रीय रहस्यपटाच्या जवळ जातो. इतर विश्लेषणांमध्येही क्लायमॅक्समध्ये वास्तव आणि भ्रम यांची सीमा जाणीवपूर्वक अस्पष्ट ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

---

🔥 सुरुवातीच्या आगीपासून शेवटच्या बर्फापर्यंत!

चित्रपटाचा क्लायमॅक्स समजून घेण्यासाठी सुरुवातीचे दृश्य महत्त्वाचे ठरते.

सुरुवातीला Royale Circus आगीत जळताना दिसतो. लहान टिकिट त्या आगीकडे पाहत असतो, तर राया काही अंतरावर उभा आहे.

क्लायमॅक्समध्ये याच प्रतिमेचे एक वेगळे रूप दिसते—बर्फाच्छादित वातावरण, लहान टिकिट आणि त्यांच्या दिशेने येणारा हिमस्खलनाचा धोका.

Indian Expressच्या विश्लेषणानुसार, ही सुरुवात आणि शेवट यांच्यातील दृश्यात्मक समानता रायाच्या स्मृती, अपराधगंड आणि मृत्यूभोवती फिरणाऱ्या अर्थाकडे निर्देश करते. आगीने गिळलेली दुनिया आणि बर्फात संपणारा प्रवास हे प्रत्यक्ष वास्तव आहे की रायाच्या मानसिक जगाचे रूपक, हे चित्रपट मुद्दाम उघडे ठेवतो. 

👹 ‘ज्याचा द्वेष केला, त्याच्यासारखेच बनलो’ — हाच Toxicचा मुख्य मुद्दा?

Indian Expressच्या विश्लेषणातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ‘you become what you hate’ ही कल्पना.

गीतू मोहनदास यांनी पारंपरिक भारतीय ‘माचो हिरो’च्या प्रतिमेवर प्रश्न उपस्थित करण्याचा प्रयत्न केला आहे. अशा सिनेमांमध्ये नायकाची हिंसा, स्त्रियांवरील नियंत्रण, पुरुषत्व आणि बदला हे अनेकदा गौरवाने मांडले जातात.

Toxicमध्ये मात्र रायाच्या हिंसक प्रवासाचे मानसिक आणि भावनिक परिणाम दाखवण्याचा प्रयत्न आहे.

पण समस्या अशी निर्माण होते की, चित्रपट स्वतः त्या हिंसा आणि माचोइझमच्या दृश्यभाषेचा मोठ्या प्रमाणात वापर करतो. त्यामुळे ज्या सिनेमाच्या चौकटीला तो प्रश्न विचारू पाहतो, त्याच चौकटीचे आकर्षणही तो निर्माण करतो. Indian Expressने यालाच चित्रपटाचा मोठा विरोधाभास मानला आहे.

---

👨‍👦 रायाचा ‘वडील’ म्हणून झालेला पराभव

Toxicचा एक महत्त्वाचा भावनिक स्तर म्हणजे वडील आणि मुलाचे नाते.

राया कितीही शक्तिशाली असला, कितीही लोकांना घाबरवत असला, तरी स्वतःच्या मुलासमोर तो एक अपयशी पिता ठरतो.

चित्रपटात ‘खरा पुरुष कोण?’ हा प्रश्न वारंवार वेगवेगळ्या स्वरूपात समोर येतो.

सत्ता असणे म्हणजे महान असणे का?
लोकांना घाबरवणे म्हणजे ताकद का?
आणि स्वतःच्या मुलासाठी पिता म्हणून उभे राहता न येणे, हीच खरी हार नाही का?

याच प्रश्नांमधून रायाचे पात्र केवळ ‘मास हिरो’ न राहता एका अपराधी आणि मानसिक संघर्षात अडकलेल्या व्यक्तीमध्ये बदलण्याचा प्रयत्न केला जातो.

---

ही संकल्पना चित्रपटाला एका आधुनिक, उलट्या ‘fairy tale’चे स्वरूप देण्याचा प्रयत्न करते. 

🎥 दृश्यांच्या बाबतीत चित्रपट प्रभावी

कथेवर टीका होत असली तरी ‘Toxic’च्या दृश्यभाषेचे कौतुक करण्यासारखे बरेच काही आहे.

छायाचित्रण राजीव रवी यांचे असून प्रकाश आणि सावल्यांचा वापर चित्रपटातील अंधाऱ्या मानसिक वातावरणाला अनुरूप आहे. आग, सर्कस, मॅकाऊमधील दृश्ये आणि काही मोठ्या अॅक्शन सीक्वेन्समध्ये सिनेमॅटोग्राफी उठून दिसते. 

पण याचबरोबर अतिप्रमाणात वापरलेले स्लो-मोशन, मोठ्या आवाजातील इलेक्ट्रॉनिक संगीत आणि अस्थिर एडिटिंग यावरही टीका झाली आहे.

---

💥 अॅक्शन मोठी, पण नवी किती?

यशच्या चाहत्यांसाठी अॅक्शन हा निश्चितच आकर्षणाचा भाग आहे. चित्रपटात मोठ्या प्रमाणावर हिंसा, बंदुकींचे युद्ध आणि स्टायलिश फाइट सीक्वेन्स आहेत.

विशेषतः सर्कस फाइट आणि नन्सच्या वेशातील महिला हल्लेखोरांचा सीक्वेन्स चर्चेत आला आहे. अॅक्शन कोरिओग्राफर JJ Perry यांनीही यशच्या स्क्रीन प्रेझेन्सचे आणि या फाइट्सच्या उर्जेचे कौतुक केले आहे. 

मात्र समीक्षकांच्या एका वर्गाला ही हिंसा भारतीय ‘Pan-India Action’ सिनेमांमध्ये आधी पाहिलेल्या शैलीची पुनरावृत्ती वाटली.